Страчаная сталіца. 10 палацаў Вільні, якія варта пабачыць беларусу

Сентябрь 6, 2011    Последнее обновление: Июнь 13, 2012

Шпацыруем разам з Кастусём Лашкевічам па вузкіх вуліцах места ў пошуках велічных палацаў, звязаных з беларускай гісторыяй.

Палац Тызенгаўза (Vokieciu gatvė, 28)

Першыя згадкі пра гатычную камяніцу сягаюць 1579 года. У другой палове XVIII стагоддзя уладальнік маёнтка — магнат і асветнік Антоні Тызенгаўз. Мяркуецца, што аўтарам праекта мог быць галоўны архітэктар Вялікага Княства Джузэпе дэ Сака, помнік якому цяпер стаіць у Гродне. Пасля банкруцтва Тызенгаўза, які кіраваў каралеўскімі эканоміямі на тэрыторыі Беларусі і Літвы, і ягонай смерці (1785) палац перайшоў да генеральшы фон Фітынгоф. Захаванае да сёння аблічча з манументальнымі класічнымі фасадамі і сіметрычнай кампазіцыяй будынак набыў у рэканструкцыю 1790 года.

Падчас пажару ў 1944-м ад палаца захаваліся адны сцены. У 1945 узноўлены, а ў 1957 — рэканструяваны і рэстаўраваны.

Палац Бжастоўскіх (Dominikonų, 18 /Universiteto, 2)

Фота: Alma Pater

Напрыканцы 16 стагоддзя Цыпрыян Бжастоўскі, дыпламат ВКЛ у часе крывапралітнай вайны Рэчы Паспалітай з Масквой (1654-67), набыў і ўзнавіў двухпавярховы палац на скрыжаванні віленскіх вуліц Ўніверсітэцкай і Дамініканскай. 3 1760-га тут уладарыў ягоны нашчадак — пісар і рэферэндар Вялікага княства Павел Бжастоўскі. Сваё цяперашняе аблічча былы палац Бжастоўскіх набыў пасля перабудовы 1769 года паводле праекта, аўтарам якога быў славуты віленскі архітэктар Марцін Кнафкус.

Павел Бжастоўскі ж назаўжды ўпісаў імя ў летапіс гісторыі пасля таго, як стварыў у сваім маёнтку на рэчцы Мерачанцы каля Вільні, да якога належала мястэчка Паўлава і 14 вёсак, аўтаномную сялянскую рэспубліку — Паўлаўскую Рэч Паспалітую (1789). Ён дараваў сялянам асабістую свабоду, перадаўшы ўладу сялянскаму сойму і ўраду з самастойным судом, грашыма і банкам, гвардыяй, школай, шпіталем і аптэкай. З падзелам Рэчы Паспалітай і прыходам расійскай улады Паўлаўская Рэч Паспалітая была зруйнаваная, а яе стваральнік з’ехаў на эміграцыю (1798).

Ад 1802 года двухпавярховым домам валодаў кампазітар, аўтар неўміручага паланеза “Развітанне з радзімай” Міхал Клеафас Агінскі, пасля яго смерці — мецэнат Ірыніўш Клеафас Агінскі.

Палац Радзівілаў (Vilniaus, 22)

Пабудаваны напрыканцы 17 стагоддзя на загад віленскага ваяводы Януша Радзівіла і па праекце славутага архітэктара Яна Ульрыха 3-павярховы палац быў адным з найпрыгажэйшых будынкаў гораду. Пацярпелы ад войнаў і пажараў, да пачатку 20 стагоддзя будынак быў практычна разбураны. Пасля Першай сусветнай вайны ацалела толькі паўночнае крыло маёнтка. У 19 стагоддзі Радзівілы перадалі палац Віленскаму філантрапічнаму таварыству, які валодаў ім да 1940 года. Рэканструкцыя адзінага ў Вільні палаца ў стылі Рэнесанс распачалася ў 1967 годзе і не скончана дагэтуль.

Філіял Літоўскага мастацкага музея месціцца тут з 1990 года. Ягоную аснову складаюць творы ўсіх асноўных школ еўрапейскага мастацтва ад 16 стагоддзя да нашых часоў (арыгіналы Розы, Хобемы і ван Рейсдаля, гравюры Дзюрэра, Рэмбранта, Гоі), а таксама некаторых легендарных расійскіх жывапісцаў (Рэпіна, Левітана, Рэрыха)… Прычым многія экспанаты трапілі ў музей пасля таго, як савецкая ўлада сканфіскавала іх у заможных віленчукоў і храмаў.

Аднак самае цікавае з беларускага гледзішча — экспазіцыя, прысвечаная былым уладальнікам палаца — Радзівілам. Гэта 165 партрэтаў прадстаўнікоў славутага ліцвінскага роду, выгравіраваных габрэйскім майстрам-самавукам Гіршам Лейбовічам (1700-70) на замову мецэната Міхала Казіміра Радзівіла “Рыбанькі”.

На жаль, аўтэнтычныя ўнутраныя інтэр’еры палаца былі страчаны. Прасторныя залы ўтрымліваюць дух сацрэалізму і не выклікаюць цікавасці.

Час працы: Аў-Сб: 11-18, Нд: 12-17.
Кошт: Дарослыя — 6 Lt, школьнікі, студэнты – 3 Lt, дзеці да 7-мі, інваліды — бясплатна

Палац Хадкевічаў (Didžioji, 4)

Фота: qedata.se

Паводле адной інфармацыі, палац Хадкевічаў — слыннага шляхецкага роду ВКЛ — існуе яшчэ з 16 стагоддзя. Іншыя крыніцы сцвярджаюць, што велічная пабудова ў стылі рэнесанснай архітэктуры паўстала пасля 1619 года — з ініцыятывы аднаго з самых таленавітых вялікалітоўскіх палкаводцаў Яна Караля Хадкевіча.

Напрыканцы 18 стагоддзя палац прыйшоў у занядбанне і быў выкуплены Віленскім універсітэтам (1803). Класічныя формы, якія і дайшлі да нашых дзён, будынак набыў пасля перабудовы ў 1834 годзе.

З 1994 года ў былым палацы Хадкевічаў месціцца Віленская карцінная галерэя — філіял Мастацкага музея Літвы.

Тут сабрана аграмадная калекцыя мастацтва з больш як 2500 карцін 16-20 стагоддзяў — спадчына творцаў Вялікага княства Літоўскага і іх наступнікаў: стваральніка Віленскай мастацкай школы Яна Рустэма і яе першага прафесара Францішка Смуглевіча, класікаў беларускага мастацтва Альфрэда Ромера, Вінцэнта Дмхоўскага, Фердынанда Рушчыца… Апроч шматлікіх пейзажаў і партрэтаў дзеячаў ВКЛ у музеі можна ўбачыць рэлігійныя творы і абразы з бажніцаў.

Класічныя інтэр’еры палацавых залаў максімальна набліжаныя да памяшканняў шляхецкіх маёнткаў 19 стагоддзя.

Час працы: Аўт–Сб: 11.00-18.00, Нд: 12.00-17.00.
Кошт: дарослыя – 6 Lt, школьнікі, студэнты – 3 Lt, дзеці да 7-мі, інваліды – бясплатна

Палац Радзівілаў-Сапегаў-Пацаў (Šv. Jono, 3)

Упершыню палац згадваецца ў 16 стагоддзі, калі належаў Радзівілам. Да 1628 года ягоным уладальнікам быў сын вядомага канцлера ВКЛ Льва Сапегі Казімір, потым — сямейства Пацаў (у тым ліку сакратар Жыгімонта Вазы Стэфан Хрыстафор Пац, вялікі гетман Літоўскі ХрыстафоруСігізмунд Пац і інш.).

Пасля пажару (1748) прыйшоў у занядбанне, пакуль яго не адрамантаваў канцлер ВКЛ Аляксандр Міхал Сапега.

Задушыўшы паўстанне 1831 года, расійскія ўлады канфіскавалі палац ужо ў генерала Францыска Сапегі. Надалей тут месціліся губернскія адміністратыўныя ўстановы і кватэры чыноў, а ў другой палове 19 стагоддзя — друкарня, у якой выходзілі газеты «Виленские губернские ведомости» і «Виленский вестник». Рэдактарам і выдаўцом апошняй з 1860 па 1865 год быў літвінскі гісторык і этнограф, прыхільнік паўстання Каліноўскага Адам Кіркор. Пры ім з газетай супрацоўнічалі асобы, якія закладалі падмурак беларускай гістарычнай школы: Ўладзіслаў Сыракомля, Тэадор Нарбут, Канстанцін і Яўстах Тышкевічы, Юзэф Крашэўскі.

Ужо ў 20 стагоддзі двухпавярховы будынак у стылі спелага барока двойчы рэстаўраваўся. Сёння ў ім месціцца амбасада Польшчы ў Літве.

Палац Сапегаў (Sapiegos, 3)

Фота: Kontis Šatūnas

Гэты помнік у колішнім віленскім прадмесці Антокаль на левым беразе Вяллі звязаны з імёнамі прадстаўнікоў слыннага роду Сапегаў. На скрыжаванні 16-17 стагоддзяў тут стаяў драўляны маёнтак Льва Сапегі — выбітнага палітычнага дзеяча, які склаў Літоўскі трыбунал (1581) і Статут ВКЛ (1588), напісаны старабеларускай мовай. Тут ён і памёр у 1633 годзе.

Другі “фігурант” аб’екта — вялікі гетман літоўскі (1707-08) Ян Казімір Сапега. Той самы, што паспеў паваяваць і на баку шведскага манарха Карла XII, і караля Рэчы Паспалітай Аўгуста II, ды даслужыўся да тытула генерал-фельдмаршала расійскай службы пры двары імператрыцы Кацярыны I.

У 1691-97 гадах на месцы былога драўлянага маёнтка Льва Сапегі быў пабудаваны велічны помнік барока з паркам, кветнікамі і стаўкамі. Унутраныя інтэр’еры палаца стваралі найлепшыя віленскія майстры таго часу — італьянцы П’етра Перці і Мікеланджэла Палоні. Пасля распаду Рэчы Паспалітай Сапегі прадалі палац расійскім уладам (1809), дзе тыя ўладкавалі вайсковы шпіталь (1843). Большую частку багатага ўнутранага ўбрання знішчылі яшчэ ў 19 стагоддзі. Звонку палац быў адноўлены толькі ў 1927-1928 гадах. Да пачатку Другой сусветнай тут месціўся Інстытут афтальмалогіі Віленскага ўніверсітэта, а пасля вайны — вайсковы шпіталь, які давёў будыніну да ручкі. Сёння ў палацы, які вымагае рэстаўрацыі, базуецца шпіталь імя Сапегі.

Ад колішняга парку 17 стагоддзя з кветнікамі, саджалкамі і алеямі засталіся руіны. Дзве ўваходныя брамы, праўда, нядаўна рэканструявалі.

Палац Завішаў (Dominikonų, 13)

Да 1747 года двухпавярховы палац у стылі класіцызму з сутарэннямі эпохі Рэнесансу належаў прадстаўнікам славутага шляхецкага роду Завішаў. Пасля пажару 1748 года яго уладальнікамі былі япіскап Міхал Зянковіч і Мілеры. У 1806-50 тут працавала пошта. Падчас рэканструкцыі ў другой палове 19 стагоддзя будынак вырас на паверх. За саветамі ў былым палацы месціўся камбінат тэлефонных сетак, інтэрнат, кватэры. Сёння — пяцізоркавы гатэль, у якім падчас візіту ў Вільню ў 2009-м спыняўся прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка.

Беларускі банк (Vilniaus, 41)

Дом на Віленскай вядомы з 17 стагоддзя як галоўная віленская рэзідэнцыя роду Радзівілаў. На прыканцы 18 — першай палове 19 стагоддзя барочна-рэнесансны палац таксама выконваў ролю тэатру.

Ужо ў 20 стагоддзi тут месцілася сціжма беларускіх установаў і арганізацыяў: Беларускі кааператыўны банк, якім кіраваў праваслаўны святар Аляксандр Коўш, Студэнцкі саюз, Беларускае кааператыўнае таварыства «Пчала», рэдакцыі дзіцячага часопіса «Заранка» і сельскагаспадарчага «Саха». У другой палове 1920-х тут жыў ідэолаг беларускага адраджэння Антон Луцкевіч.

Ад 1932 года і да самай вайны банк, «Пчала» і іншыя беларускія арганізацыі знаходзіліся на вуліцы Каралеўскай (цяпер Barboros Radvilaites, 3) у будынку, дзе жыў і памёр Уладзіслаў Сыракомля.

Сёння ў сценах былой віленскай рэзідэнцыі Радзівілаў працуе Літоўскі музей тэатру і кіно.

Час працы: Аў-Пт: 12-18; Сб: 11-16.
Кошт: Дарослыя – 5 Lt, школьнікі, студэнты, пенсіянеры – 3 Lt, дзеці да 7-мі, інваліды — бясплатна. Экскурсія — 40 Lt.

Палац Паца (Didžioji, 7)

Фота: Alma Pater

У другой палове 17 стагоддзя вялікі гетман літоўскі, ваявода віленскі Міхал Казімір Пац закамандваў пабудаваць на месцы двух дамоў 16 стагоддзя па Вялікай вуліцы трохпавярховы палац. Прыпускаюць, што распрацоўка праекта і яго ўрэчаісніванне належыць варшаўскаму архітэктару Яну Заору, які разам з інтэрнацыянальнай камандай майстроў узводзілі фундаваны Пацам касцёл Святых Пятра і Паўла.

У гэтым будынку спыняўся кароль Ян Сабескі (1688), а ў 1812 годзе ладзіліся банкеты ў гонар спачатку расійскага імператара Аляксандра І, а потым і Напалеона Банапарта. У 1822 годзе тут збіраліся філарэты — патаемнае патрыятычнае аб’яднанне віленскіх студэнтаў. Перабудаваны палац у 1839-41 гадах, пасля чаго ў ім атайбаваўся штаб Віленскай вайсковай акругі. Фасад дагэтуль захаваў рысы класіцызму.

Палац Абрамовічаў (Didžioji, 36)

Палац у стылі ранняга класіцызму паўстаў з чатырох пабудоваў, якія ў 1790 годзе перайшлі да прадстаўнікоў шляхецкага роду ВКЛ Абрамовічаў. Размешчаны побач касцёл у 1844 годзе стаўся праваслаўным кафедральным саборам Святога Мікалая, а палац Абрамовічаў перайшоў да праваслаўнага архірэя. У 1914 годзе тут жыў архіяпіскап Віленскі і Літоўскі Ціхан (Белавін), будучы патрыярх Маскоўскі і усёй Расіі, які востра крытыкаваў савецкую ўладу.

Цяпер будынак займаюць Віленская кансерваторыя і факультэт мастацтваў Віленскай калегіі.
Кастусь ЛАШКЕВІЧ
TUT.BY

Анлайн-мапа

Страчаная сталіца. Гістарычныя будынкі
Страчаная сталіца. Славутыя віленчукі, якія сімпатызавалі беларускаму адраджэнню
Страчаная сталіца. Пяць беларускіх адраджэнцаў, сляды якіх лёгка знайсці ў Вільні
Страчаная сталіца. Пяць вялікіх літвінаў, сляды якіх лёгка знайсці ў Вільні
Страчаная сталіца. Шэсць бажніц, якія варта наведаць беларусу ў Вільні
Страчаная сталіца. 5 музеяў Вільні, якія варта наведаць беларусу
Страчаная сталіца. Помнікі беларускім героям на вуліцах Вільні
Страчаная сталіца. Беларускія шыльды на вуліцах Вільні

Комментарии запрещены.

Бронирование отелей
Мы работаем над сайтом, чтобы вам было легче и приятнее отдыхать в Литве. Для нас это хобби, а не заработок, поэтому мы не обвешиваем наши страницы рекламой и не публикуем заказных статей. Вы можете поддержать нас, просто забронировав гостиницу через наш сайт при помощи кнопок внизу. Это обычное бронирование через Booking.com. Вы не заплатите ни одной лишней копейки. А мы получим немного денег и мотивации. Заранее спасибо.